Τι λέει ο ΙΕΑ;

 

 

 

 

 Η ΚΟΡΥΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ


Μιλτιάδης Τσοσκούνογλου

τ. Διευθυντής Τομέα Προστασίας Περιβάλλοντος &

Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας, Toyota Ελλάς

Μέλος ΔΣ Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού

 

Πριν από λίγους μήνες, μια σημαντική είδηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη στην Ελλάδα.  Στις 12 Νοεμβρίου 2008, ο εγκυρότερος διεθνής οργανισμός για τα θέματα ενέργειας, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency - ΙΕΑ), που ανήκει στον ΟΟΣΑ, κάνοντας στροφή 180 μοιρών σε σχέση με προηγούμενες εκθέσεις του,  χαρακτήρισε το μεσοπρόθεσμο ενεργειακό μας μέλλον, όπως αυτό διαγράφεται από τις υφιστάμενες πολιτικές, ως «μη βιώσιμο». Στην διαπίστωση αυτή οδηγήθηκε για δυο λόγους.  

 

Ο πρώτος είναι ότι μας βάζει βαθειά μέσα στο δρόμο για αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 6 βαθμούς μέχρι το τέλος του αιώνα. Και είναι ευρέως αποδεκτό ότι οι συνέπειες αυτής της αύξησης για τον πλανήτη θα είναι πέρα και από τη χειρότερη φαντασίωσή μας.

 

Ο δεύτερος λόγος είναι το θέμα που θα εξετάσουμε στο άρθρο αυτό: η λεγόμενη Κορύφωση της Παραγωγής του Πετρελαίου (Peak Oil), ένα ζήτημα σχεδόν άγνωστο στο ευρύ κοινό καθώς και στα αρμόδια κρατικά όργανα που ασχολούνται με τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας.

 

Από την αρχή της Εποχής του Πετρελαίου, εδώ και  150 χρόνια περίπου, έχουμε καταναλώσει 1 τρισεκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου. Οι εκτιμήσεις για τα εναπομείναντα αποθέματα είναι της τάξεως των 2 τρισεκατομμυρίων βαρελιών. Το γεγονός αυτό επιτρέπει - και ταυτόχρονα εξηγεί - τη γενική αισιοδοξία ότι τα αποθέματα πετρελαίου θα διαρκέσουν μέχρι το τέλος του αιώνα.

 

Αυτό όμως που διαφεύγει της προσοχής είναι ότι πολύ πριν φτάσουμε στην εξάντληση των αποθεμάτων, θα έχουμε φτάσει και θα έχουμε ξεπεράσει την Κορυφή της Παραγωγής, δηλαδή  το σημείο πέρα από το οποίο η παραγωγή αδυνατεί να αυξηθεί άλλο λόγω γήρανσης των κοιτασμάτων και λόγω πτώσης της ανακάλυψης νέων κοιτασμάτων. Και εκεί ακριβώς αρχίζουν τα προβλήματα. 

 

Για να καταλάβουμε καλύτερα το τι θα συμβεί με την παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου, αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στο διάγραμμα που δείχνει την εξέλιξη της παραγωγής πετρελαίου στις ΗΠΑ, που ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου μέχρι το 1980. Είναι σαφές ότι  τα αποθέματα δεν έχουν εξαντληθεί ακόμα καθώς η παραγωγή συνεχίζεται σε σημαντικές ποσότητες.  Αυτό όμως που παρατηρούμε είναι ότι η παραγωγή κορυφώθηκε το 1971 και σήμερα έχει πέσει σχεδόν στο μισό. Βλέπουμε δηλαδή ότι μετά την κορύφωση της παραγωγής, καμιά καινούργια τεχνολογία, καμιά νέα μεγάλη ανακάλυψη (Αλάσκα και Κόλπος του Μεξικό), καμιά αύξηση της τιμής, δεν αντέστρεψε την πτωτική πορεία. Η γεωλογία υπήρξε αδυσώπητη.

 

 

 

Ορισμένοι διαφωνούν με τον όρο Κορύφωση της Παραγωγής και προτιμούν τον όρο «σταθεροποίηση», εννοώντας ότι η παραγωγή θα φτάσει σε ένα «οροπέδιο» και θα παραμείνει εκεί για μερικά χρόνια, πριν ξεκινήσει η πτώση. Αυτό συνέβη π.χ. στη Βόρειο Θάλασσα, όπου η παραγωγή παρέμεινε σταθερή για 6 περίπου χρόνια πριν αρχίσει η σταθερή πτώση. Σήμερα, 7 χρόνια μετά το τέλος του «οροπεδίου», η παραγωγή έχει ήδη πέσει κατά 30% και συνεχίζει να πέφτει με ρυθμό 6% περίπου κάθε χρόνο.

 

 

Το ίδιο αναμφίβολα θα συμβεί και με την παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου. Το βέβαιο είναι ότι κάποια στιγμή στο μέλλον η παγκόσμια παραγωγή θα φθάσει σε μια κορυφή ή σε ένα «οροπέδιο» και μετά θα αρχίσει να πέφτει αμετάκλητα. Το μόνο άγνωστο, τουλάχιστο μέχρι πρότινος, ήταν το πότε θα φτάσουμε στο σημείο αυτό.

 

Η αβεβαιότητα για την ημερομηνία περιορίστηκε σημαντικά μετά από την έκθεση World Energy Outlook 2008 του ΙΕΑ που δημοσιεύθηκε στο τέλος του 2008. Το ΙΕΑ λόγω της γενικής ανησυχίας για το μέλλον του πετρελαίου που είχε δημιουργήσει η εκτόξευση της τιμής του στα $150/βαρέλι, ανέλαβε το δύσκολο έργο να επαληθεύσει το τι πραγματικά συμβαίνει στα μεγάλα παραγωγικά κοιτάσματα της υφηλίου.

 

Για τον λόγο αυτό συγκέντρωσε τα στοιχεία παραγωγής 800 κοιτασμάτων που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.  Η άσκηση δεν ήταν καθόλου εύκολη, όπως ομολογεί, αφού τα περισσότερα στοιχεία είναι είτε κρατικά, είτε εμπορικά μυστικά. 

 

Η μελέτη των στοιχείων από το ΙΕΑ επέτρεψε για πρώτη φορά να προσδιοριστεί με ακρίβεια ο ρυθμός γήρανσης, δηλαδή ο τρέχων ρυθμός πτώσης της παραγωγής στα υφιστάμενα κοιτάσματα. Η παρακάτω εικόνα είναι από την αναφορά του ΙΕΑ και δείχνει τον ρυθμό πτώσης της παραγωγής στα παραγωγικά κοιτάσματα ανάλογα με το έτος έναρξης της παραγωγής.

 

 

Η μεσοσταθμική μείωση της παραγωγής υπολογίστηκε στο απροσδόκητα μεγάλο ποσοστό 6,7% κατ' έτος. Μάλιστα παρατηρούμε στο διάγραμμα το εξής παράδοξο, ότι όσο παλιότερα είναι τα κοιτάσματα, τόσο μικρότερος είναι ο ρυθμός γήρανσης. Αυτό συμβαίνει γιατί τα κοιτάσματα που ανακαλύφθηκαν πριν από μερικές δεκαετίες ήταν κυρίως γιγάντια κοιτάσματα - αυτά εξάλλου μπορούσε να ανακαλύψει η σχετικά πρωτόγονη τεχνολογία που ήταν τότε διαθέσιμη. Τα γιγάντια κοιτάσματα έχουν δείξει ότι μπορούν να διατηρούν την παραγωγή τους σε υψηλά επίπεδα για πολλά χρόνια και ότι γηράσκουν αργά.

 

Τουναντίον, τα κοιτάσματα που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα είναι κυρίως μικρά κοιτάσματα. Αυτά, αφού μπουν σε παραγωγή εξαντλούνται με ταχύτατους ρυθμούς. Δυστυχώς είναι επίσης αναμφισβήτητο γεγονός ότι παρά την τεράστια πρόοδο της τεχνολογίας που έχει συντελεστεί στα τελευταία 50 χρόνια, τα κοιτάσματα που ανακαλύπτουμε πλέον είναι συνήθως μικρά. 

 

Αυτή η ταχύτατη γήρανση των παραγωγικών κοιτασμάτων μας οδηγεί σε ένα αγώνα δρόμου που φαίνεται καθαρά στην επόμενη εικόνα που επίσης περιέχεται στην αναφορά του ΙΕΑ.

 

 

Με σκούρο μπλε φαίνεται η αναμενόμενη εξέλιξη της παραγωγής από τα υφιστάμενα κοιτάσματα. Φαίνεται καθαρά ότι με τους υψηλούς ρυθμούς γήρανσης που προσδιόρισε η μελέτη, η παραγωγή από τα υφιστάμενα παραγωγικά κοιτάσματα θα πέσει στο ένα τρίτο μέχρι το 2030. Στο διάγραμμα φαίνεται επίσης η εξέλιξη της ζήτησης πετρελαίου σύμφωνα με το Σενάριο Αναφοράς - που η ίδια η αναφορά χαρακτηρίζει ως «μη βιώσιμο» - και έχει γίνει και μια εκτίμηση για τις νέες πηγές ενέργειας που ενδεχόμενα μπορούν να καλύψουν τα κενά.

 

Η κάλυψη της γήρανσης και σε μικρότερο βαθμό η κάλυψη της αύξησης της ζήτησης, είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, ίσως και αδύνατο, αφού ένα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι αυτό θα απαιτήσει τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων που ισοδυναμούν με τη δημιουργία μιας νέας Σαουδαραβίας κάθε 3-4 χρόνια. 

 

Καθώς μάλιστα τα αποθέματα είναι συγκεντρωμένα κυρίως στις 13 χώρες του OPEC, στους κόλπους του οποίου συγκαταλέγονται αρκετές πολιτικά ασταθείς χώρες, είναι ενδεχόμενο είτε οι επενδύσεις αυτές να μην γίνουν έγκαιρα είτε να υπάρξει μια γεωπολιτική ανατροπή που θα στερήσει το παγκόσμιο σύστημα από τη παραγωγή μιας χώρας που οι υπόλοιπες χώρες δεν θα είναι σε θέση να καλύψουν.

 

Συνεκτιμώντας όλους αυτούς τους παράγοντες, ο επικεφαλής οικονομολόγος και υπεύθυνος της μελέτης του ΙΕΑ, κ. Fatih Birol, τόλμησε να προσδιορίσει την ημερομηνία: η κορύφωση ή σταθεροποίηση της παραγωγής θα ξεκινήσει μέσα στην περίοδο 2020-2030.

 

Είναι προφανές ότι ο χρόνος είναι ελάχιστος για να αναπτυχθούν νέες πολιτικές και να προωθηθούν τα εναλλακτικά καύσιμα και τα μέτρα εξοικονόμησης που θα μας επιτρέψουν να ανταπεξέλθουμε στην επικείμενη μείωση της παραγωγής πετρελαίου, της μεγαλύτερης ενεργειακής πηγής του πλανήτη, που μέχρι πρότινος θεωρούσαμε άφθονη...

 

Για την προώθηση αυτών των λύσεων αλλά και για την υπεύθυνη ενημέρωση του κοινού και των κρατικών φορέων η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού μαζί με το Auto Business Review διοργάνωσαν μια εσπερίδα στις 16 Μαρτίου 2009 στη Θεσσαλονίκη (Κολλέγιο Ανατόλια), υπό την αιγίδα του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος

 

 


 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ